AB’nin Parlayan ve Çabuk Sönen Yıldızları (İrlanda ve Portekiz) ve almamız gereken dersler.

Son 5 sene içinde İrlanda ve Portekiz’e ikişer kez gittim. 4-5 sene evvelki gidişlerim ile 2009’daki gidişlerim arasındaki farkı izlemeye ve sizlerle paylaşmaya çalışacağım.
Bundan 50/60 sene evvel önemli gıda kaynağı olan Patates Rekoltesi çok düşük olduğu yıllarda kıtlıktan / açlıktan ölümlerin olduğu, başta ABD olmak üzere muhtelif gelişmiş ülkelere göç edenlerin ülkesi İRLANDA 2 sene evveline kadar ne olmuştu da AB’nin en çok parlayan yıldızı haline gelmiş ve fert başına düşen milli gelir kıyaslamasında Lüksemburg ile şampiyonluğa ulaşmıştı.

Yatırım ortamının iyileştirilmesi, doğrudan yabancı sermaye (FDI)girişinin cazibeli hale getirilmesi , orta ve uzun vadeli planlama ile ARGE ve İNOVASYON odaklı, katma değeri yüksek ürünlerin imaline geçiş, İRLANDA kökenli ABD zenginlerinin İRLANDA’ya yatırım yapmaları için cazibe merkezi oluşturmaları ve benzeri gelişmeler / nedenler İrlanda’yı Avrupa Şampiyonu yapmıştı. Bu tür hızlı çıkışların ancak küçük nüfuslu ülkelerde mümkün olabileceğini unutmayalım. (nüfus : 3,5 milyon)
Son gidişimde ise merdiveni hızla çıktığı gibi hızla inmeye başlayan bir ülke vardı. Buna sebebiyet veren gelişmelerin başında ABD / Anglosakson kökenli global finans krizi vardı. İrlanda her şeyi iki sene evveline kadar başarmıştı ancak bankacılık sistemi sağlam temeller üzerinde değildi.

Benzer bir ülke İZLANDA. Hiç gitmediğim bir ülke ancak yakın bir iki dostumdan ve medyadan öğrendiğim kadarı ile durum hiç de iç açıcı değil.

İrlanda’da artık meşhur IRISH PUB’ larda sadece eğlence, neşeli sohbetler ve İrlandalı’lara özgü folklorik gurup dansları, korkunç bira ve içki tüketimi yok. Artık hüzünlü yüzler, sıkıntıdan kendini faast food ile obezliğe vermiş insanlar da var.

Gelelim Portekiz’e
Diğer Akdeniz ülkelerine nazaran çalışkan insanlardan oluşan bir toplum. İki yıl evveline kadar hizmet sektöründe (özellikle sağlık ve turizm sektöründe) aşırı talep nedeni ile geçici yabancı işçi getiren Portekiz gitmiş; işsizlerin arttığı, içinde Kuzey Afrika ülkelerinden gelenlerin çoğunluğun oluşturduğu sokak dilencilerinin her yerde görüldüğü bir Lizbon ve Porto meydanları bırakmış. Ünlü sahil şehri Cascais’in ünlü gazino ve beachlerin beş sene evvelki hareketliliği gitmiş yerine gözle görülür bir tenhalık bırakmış. Lizbon’daki balık restoranlarının bulunduğu meşhur sokaktan geçerken turistleri İstanbul’daki çığırtkanlar gibi içeri almaya çalışan garsonlar türemiş.

Meşhur kutsal kasaba Fatima’da dua eden, dizleri üzerinde 200-300 metre yürüyen/sürünen insanlar çoğalmış. Hz. İsa’ya yakarış ve dualar artmış…

Demek ki AB’nin kuzey ve güneyindeki hızla parlayıp sönüşe geçen AB yıldızlarının saçtığı ışık dumura uğramakta.

1960’ların başında Almanya’nın Darmstadt Teknik Üniversitesi’nde kimya mühendisliği tahsiline başladığımda henüz Türk işçiler ortada yok iken en fazla “misafir işçi” Portekiz, İtalya, İspanya ve Yunanistan’dan geliyordu. Zamanla bu ülkelerden üçü (Yunanistan hariç) hızla gelişti ve bu ülkelerin Almanya’daki işçileri çoğu yurtlarına döndüler ve edinimleri ile esnaf ve küçük girişimci oldular. Ülkelerinin kalkınmasına katkıda bulundular. Yunanistan hariç dedim, niye? Çünkü Yunanlılar Helen uygarlığının torunları olarak AB’den hep destek gördüler. Son 25 sene içinde AB’nin şımarık ama özel çocuğu olarak AB’den 120 milyar Euro civarında destek aldılar. Yeni Atina havalimanı, otoyollar, antik yerlerin restorasyonu hep bu paralarla yapıldı. Hiç unutmuyorum 1965’te karayolu ile Almanya’dan Türkiye’ye gelirken Kuzey Yunanistan ve Batı Trakya’daki yolların halini ve geri kalmışlığı. Eşim ile 2009 Ramazan Bayramı’nda Halkidiya’ya giderken dudaklarım uçukladı, aradaki muazzam farkı görünce…

Peki ne oldu da Yunanistan son aylarda ekonomik çöküntüye uğradı. GSMH’ sının % 12’ sini aşkın borç sarmalı ümüğünü sıkmaya başladı. Fazla detaya girmeye gerek yok. Perşembenin gelişi Çarşambadan belli idi. 2008 Eylül’ünde gittiğimde Yunan iş adamları gelecekteki tehlikeyi sezinlemiştiler. Tedbir almaya çalışıyor ancak muvaffak olamıyorlardı. Hazıra ne dayanır ki? AB’ nin kaynakları kısılmış, şımarık çocuğa mama veren başta Alman bankaları olmak üzere kaynaklar azalmaya başlamıştı. Çünkü alıcı kredilerin katma değer yaratacak üretime değil alışa gelinmiş tüketime gittiği gözlenmeye başlanmıştı. Sadece turizm başta olmak üzere diğer hizmet sektörü ile ayakta kalmanın zorluğunu tatmaya başlamıştı Yunan toplumu.

Gelelim bize;

Yunanistan ile ilgili yazdığım son cümleyi ülkemize indirgeyelim. Son 6 yılda %27’lerden % 16’lara düşen GSMH içindeki imalat sektörü / reel sektörün payı. Sadece HİZMET SEKTÖRÜ ile sürdürülebilir gelişme olamayacağını herhalde bizim de öğrenmemiz lazım. Reel sektörün sanayi stratejisi belirgin hale gelmemiş ise yapılacak fazla bir şey yok. Velhasıl İrlanda, Portekiz ve komşudan öğrenmemiz gereken epey ders var. AB artık tılsımlı bir kaynak değil, pasta küçülmüş. AB’li olmak yetmiyor; ele geçen olanakları iyi değerlendirmek kıt kaynakları en iyi şekilde kullanmak ve KEYNES’çilik oyununun kaidelerini nispeten uygulamak gerekiyor. Güneş, doğa ve tarihi zenginliklerimizin haricindeki yer altı kaynaklarımızı olduğu gibi değil katma değerini yükselterek, işleyerek ihraç etmemiz gerekiyor. Ama herşeyden evvel analizi yapılan nüfusu küçük AB ülkelerine göre nüfusu (özellikle genç nüfusu) yoğun ülkemizin büyümesini % 5’lerin altına düşürmeden işsizlik sorunumuza çözüm getirmemiz gerekiyor. Özetle yeni makro ve mikro ekonomik ve sanayi politikaları ile ÜRETİME ODAKLI bir STRATEJİ geliştirmemiz gerekiyor.




TIMUR ERK